جشنواره بین المللی موسیقی فجر اولین پروژه اجرای آواتار در موسیقی ایران که با خوانندگی هوشمصنوعی (آوین) قرار است روی صحنه برود در مراسم اختتامیه چهل و یکمین جشنواره بینالمللی موسیقی فجر اجرا میشود.
به گزارش روابط عمومی چهل و یکمین جشنواره بینالمللی موسیقی فجر، آرش امینی(دبیر جشنواره) در خصوص این پروژه و استفاده از هوش مصنوعی در دنیای امروز گفت: موضوع هوش مصنوعی بهعنوان یکی از مهمترین رویکردها ومحورهای بحث مطرح است؛ پدیدهای که کشورهای مختلف درحوزههای متنوع و گوناگون، از سیاسی و اقتصادی گرفته تا فرهنگی و هنری، به آن توجه کرده و درباره آن تأمل میکنند. هوش مصنوعی بهتدریج به یکی از ابزارهای مهم ارتباطی میان مخاطبان تبدیل شده است.
دبیر چهل و یکمین جشنواره بینالمللی موسیقی فجر همچنین تاکید کرد: بهطور طبیعی، مانند هر پدیده نوین تکنولوژیک،جوامع در ابتدا با این فناوری احساس غریبگی میکنند و شاید در مراحل نخست، اقبال گستردهای به آن نشان داده نشود. امابهمرور زمان، این فناوری جای خود را در بخشهای مختلف زندگی باز میکند؛ همانگونه که بسیاری از فناوریها امروزبهصورت عادی در زندگی روزمره همه ما حضور دارند.
وی اظهار داشت: در حوزه موسیقی نیز هوش مصنوعی نه بهعنوان یک عنصر مبتکر یا موجودی دارای تفکر مستقل، بلکه بهعنوان ابزاری برای افزایش سرعت و تسهیل فرآیندها مطرح است. برای مثال، در گذشته اگر قرار بود درباره موضوعی تحقیق انجام شود، افراد ناچار بودند با استفاده از موتورهای جستوجو، اطلاعات را بهصورت پراکنده و موردبهموردجستوجو کنند. امروز هوش مصنوعی تا حد زیادی جایگزین این فرآیند شده و همین مسیر را با سرعت و کارایی بیشتری طی میکند.
آرش امینی در ادامه گفت: بر این اساس، هنوز نمیتوان نقطه ابتکاری مستقل برای هوش مصنوعی قائل شد، اما با این حال،آینده جهان بیتردید تحت تأثیر این فناوری قرار خواهد گرفت؛چه بخواهیم و چه نخواهیم، هوش مصنوعی تمامی چشماندازهای پیشین ما را تحتالشعاع قرار میدهد. این موضوع در عرصه موسیقی نیز صادق است؛ چه در آهنگسازی،چه در تنظیم، چه در جستوجوی شعر و متن. هوش مصنوعی باوجود آنکه هنوز به مرحله تکامل نهایی نرسیده و حتی در صورت رسیدن نیز همواره جای پیشرفت خواهد داشت، نقش مؤثری دراین فرآیندها ایفا میکند. در کشورهای مختلف، بهویژه در حوزه موسیقی، ابتکارعملهای متعددی در این زمینه شکل گرفته است. با توجه به اینکه ایران کشوری تأثیرگذار در شاخههای علمی است ـ موضوعی که بر اساس آمار و اطلاعات نیز قابل اثبات است ـ ما نیز امسال با توجه به نشانهها و بازخوردهایی که ازجامعه موسیقی دریافت کردیم و با مشاهده اینکه موسیقیدانان از این ابزار در حال استفاده هستند، تصمیم گرفتیم سهمی در این جریان و این ابتکار عمل داشته باشیم.
وی ادامه داد: در همین راستا، نرمآواز بهعنوان یک آواتار تولیدشد؛ آواتاری که در قالب یک خواننده، البته نه یک خواننده واقعی بلکه یک موجودیت مجازی، اقدام به اجرا میکند. در برخی کشورها نیز اخیراً نمونههایی از اینگونه اجراها مشاهده شده است، اما اجرایی که ما ارائه دادهایم، به باور من، یک نقطه عطف محسوب میشود. دلیل این موضوع آن است که ما تلفیقی میان نوازندگان واقعی و یک خواننده مجازی به نام «آوین»ایجاد کردهایم؛ خوانندهای که در کنار نوازندگان واقعی، بهشکل جدی و واقعی در حال اجراست.
آرش امینی با اشاره به اینکه ممکن است این پرسش مطرح شودکه چرا چنین اتفاقی رخ داده و هدف از این مسیر چیست، گفت: در گذشته، هنرمندان جوان با دیدن استادان بزرگ، آهنگسازان برجسته و خوانندگان مطرح، آنان را بهعنوان نقطه آمال خود درنظر میگرفتند و تلاش میکردند از مسیر شاگردی و تجربه، به آن جایگاه نزدیک شوند و به آن درجه از کمال برسند. امروز نیز ابزاری شکل گرفته است که در قالب هوش مصنوعی، میتواند الگوی تکنیکی مناسبی ارائه دهد؛ خوانندهای که توانایی دارد درست، دقیق و ژوست بخواند، تحریرهای صحیح و بهجا اجراکند و ظرافتهای فنی را رعایت کند. تمام این ویژگیها حاصل تجربه انسانی است که بهصورت دادههای پردازششده در این خواننده مجازی قرار داده شده است.
وی تاکید کرد: همین اجرا میتواند برای بسیاری از خوانندگان،چه در ایران و چه در سایر نقاط جهان، نشاندهنده نقطهای از کمال باشد؛ الگویی که اگر کسی بخواهد به سطح بالایی از اجرا برسد، میتواند آن را مشاهده و بررسی کند. از این منظر،این اتفاق را باید رویدادی بزرگ دانست. در آینده نزدیک نیز،چه از منظر خوانندگی، چه از منظر تصویر و چه از منظر آهنگسازی، تأثیرات این رویکرد بیش از پیش نمایان خواهد شد.
امینی با اشاره به اینکه تأکید ما بر این بوده است که این پروژه کاملاً مصنوعی نباشد گفت: آهنگسازی، تنظیم و اشعار همگی توسط انسان انجام شدهاند و تنها پل ارتباطی میان انسان و هوش مصنوعی، حضور یک خواننده مجازی در فرآیند اجراست. هدف ما ایجاد پیوندی مشخص میان عواطف، احساسات و زیباییشناسی آهنگساز و تنظیمکننده با اجرای نهایی بوده است. ما نخواستیم همه چیز به هوش مصنوعی سپرده شود؛ نه ساخت ترانه، نه تنظیم، نه ارکستراسیون و نه اجرا. بلکه تلاش کردیم تعادلی میان خلاقیت انسانی و ظرفیتهای فناورانه ایجادکنیم؛ تعادلی که چهبسا در آینده، شکل معکوس آن نیز تجربه شود.
چهل و یکمین جشنواره بینالمللی موسیقی فجر که از ۲۰ بهمن ماه ۱۴۰۴ به دبیر آرش امینی آغاز شده بود بعدازظهر امروز با برگزاری مراسم اختتامیه از ساعت ۱۵ در تالار وحدت به کار خود پایان میدهد.